باشد ، دل‌هاى آنان را به دست آورد و همچون يكى از آنان باشد . بنابراين نه بر آنان برترى داشته باشد و نه در كارهاى جمعى آنان غايب . در حقيقت اين يكى درس عملى براى معاصران صاحب نفوذ حضرت و تأديب و تربيت كسانى بود كه پس از او به خلافت و حكومت خواهند رسيد . ه . مشاركت فعّال زنان در ساخت مسجد در برخى از متون تاريخى آمده كه زنان نيز در ساختن مسجد مشاركت فعّال داشتند . آنان شبانه سنگ مىآوردند و مردها روز . « 1 » در اين باره دو نكته را مورد توجّه قرار مىدهيم ؛ أ . مشاركت زنان در چنين كارى كه ارتباط تنگاتنگى با وضعيت سياسى ، اجتماعى و عبادى مردم دارد ، يك مسأله كاملا مهم و قابل توجّه است . مىدانيم كه نه تنها زن در جامعهء عرب جاهلى هيچ گونه نقشى در زندگى نداشت ، بلكه مرد عرب او را به شدّت تحقير مىكرد و زشت‌ترين رفتار ممكن را با او داشت . پيش‌تر در مباحث مقدّماتى سخنانى در اين باره آورديم . ب . در اين مشاركت سازنده ، موقعيت خاص زن نيز مراعات شد تا در فضايى به دور از تحريك احساسات كه پيامدهاى منفى در جامعه بر جاى مىگذارد و نتيجهء اختلاط زن و مرد و عدم رعايت پوشش مناسب است ، زنان هم ايفاى نقش نمايند و در شب‌ها به دور از چشم و گوش مردان بيگانه در بناى مسجد شركت فعّال داشته باشند . و . نماز جماعت زنان مىگويند : زنان مسلمان ، نماز جماعت خاص خود را داشتند . در حالى كه

--> ( 1 ) . بنگريد : كشف الاستار ، 1 / 206 ، 222 ، 249 .